Giovanni’s Room werkt ook op het toneel
Het stuk opent met de aanstaande executie van een zwarte homoseksuele (of biseksuele) man, Giovanni – de geliefde van de hoofdpersonage David. In Parijs zijn zij verliefd geworden, de ene Amerikaans, wit en verloofd met een vrouw, de ander Italiaans en werkend in een kroeg. Samen schuilen zij in de kamer van Giovanni voor de druk van de buitenwereld.
Het theaterstuk speelt zich voornamelijk af in de kroeg en Giovanni’s kamer, die wordt afgebeeld door een gesloten vierkant op de grond. De tekst van het stuk blijft erg dichtbij die van het bronmateriaal, met sommige delen woord voor woord overgenomen. Wat de theatervorm vooral toevoegt is een terugkerende choreografie tussen David en Giovanni, aan de hand waarvan we zien hoe hun band intensiveert en aftakelt. Minimalistische muziek en zang maken de emotionele toestanden van de personages extra voelbaar.
Het verhaal beschrijft hoe zij elkaar ontmoeten, en hoe, in de periode samen, David worstelt met de terugkeer van zijn verloofde en het uitblijven van geld van zijn vader uit de VS. Zij verlaten alleen ‘s nachts hun kamer en blijven in de marges van het publieke leven. David en Giovanni blijven financieel afhankelijk van rijke mannen in Parijs, die hun eenzaamheid met gezelschap van jongere mannen afkopen. Dit is de omvang van de kleine cast. De weinige personages in het stuk worden overtuigend neergezet door de acteurs. Vooral Jesse Mensah als Giovanni maakt een diepe indruk met zijn kwetsbaarheid. Net als Giovanni’s kamer, voelt deze beperkte sociale wereld beklemmend.
De emotionele kern van het stuk is dat David worstelt met het accepteren van zijn aantrekkingskracht voor Giovanni en bang is dat zijn liefde voor een man zijn eigen mannelijkheid ondermijnt. Zijn verloofde wil graag een traditionele relatie waarin zij zich kan overgeven aan de dominante man. De traditionele verloving vormt voor David de veilige optie, vergeleken met zijn marginalisering met Giovanni als gevolg van hun seksualiteit en klassenpositie.
Giovanni heeft ook in het verleden een heteroseksueel gezin gehad, maar is na de dood van zijn kind naar Parijs vertrokken. Hij wil graag een leven met David opbouwen en raakt in paniek als David hem uit het niets verlaat. Nadat zijn baas hem ontslaat en vernedert, valt hij hem aan, met de dood van zijn baas als gevolg. Hierdoor wordt hij gearresteerd en ter dood veroordeeld.
Giovanni’s executie is niet alleen het gevolg van de moord op zijn baas, maar ook van meerzijdige onderdrukking door het kapitalistische systeem. Omdat hij gemigreerd is mist hij een sociaal en economisch vangnet, omdat hij queer is wordt sekswerk onderdeel van zijn precaire situatie, en omdat hij zwart is leiden racistische vooroordelen tot zwaardere straffen.
Naast de onderdrukking van buitenaf, legt Giovanni’s Room bloot hoe homofobie en seksisme geïnternaliseerd worden en mensen emotioneel kortwieken. Vooral de hoofdpersoon, David, lijdt immens onder angst voor intimiteit. Hij heeft de moed niet om zich kwetsbaar op te stellen naar Giovanni en zocht zekerheid in heteroseksualiteit – een relatie waar hij zich kon verschuilen achter de normen van het standaardplaatje – waardoor Giovanni emotioneel in de afgrond stort. Als David hem verlaat, beschuldigt Giovanni hem ervan dat hij zich niet vies wil maken aan de ‘stank van liefde’ en ‘schoon’ wil blijven. In die lijn zei James Baldwin in 1980 dat het boek gaat over ‘wat er gebeurt als je zo bang bent dat je uiteindelijk niemand meer kan liefhebben.’
Hoewel de immense tragedie van Giovanni’s dood en Davids angst voor liefde de voorgrond nemen, is het niet alleen een tragisch verhaal. In de romans van Baldwin zit impliciet een hoopvol perspectief op sociale verandering. Daarin gaat hij niet voorbij aan de verschillende vormen van onderdrukking die gemarginaliseerde sociale groepen ondervinden, maar ziet ook de gezamenlijke positie van de werkende klasse.
Baldwin kreeg in 1956 van zijn uitgever kritiek op Giovanni’s Room omdat de hoofdpersoon wit is en dat de zwarte gemeenschap zou vervreemden. Hij luisterde hier niet naar en gaf het boek bij een kleinere uitgever uit. Baldwin geloofde dat de strijd tegen racisme niet alleen de strijd van zwarte mensen is: het is een strijd van ons allemaal. Hetzelfde geldt voor de strijd voor seksuele vrijheid en voor bevrijding van alle vormen van genderonderdrukking.
Wat Giovanni’s Room zo mooi laat zien is dat de beklemmende vooroordelen over queer mensen alle vormen van liefde beperken – bevrijding van queer mensen is de bevrijding van alle liefhebbende mensen. En het verhaal heeft dan wel een witte hoofdpersoon, maar het gaat zeker over racisme. Zodoende is het een verhaal dat de specifieke eigenschappen van de personages ontstijgt en inzichten biedt in de structuur van het systeem dat ons onderdrukt.
Hoewel de interne strijd van David beter tot zijn recht komt in het boek, is de theaterbewerking zeer het bekijken waard. Het laat je achter met een steen in je maag. Maar het inspireert ook om anderen lief te durven hebben, ook als de wereld daarop neerkijkt.
De voorstelling speelde begin dit jaar en komt op 4 en 5 september en in februari 2026 terug naar het ITA.
Foto: De uitvoering van Giovanni’s Room door het Internationaal Theater Amsterdam (copyright: Fabian Calis / ITA)