Extreemrechts beleid ook mogelijk zonder PVV-kabinet

Demonstratie op de Internationale Dag tegen racisme in Amsterdam, 23 maart 2024 (Foto: de Socialist ©)
Terwijl de formerende partijen al maanden steggelen over de mate van wreedheid van het toekomstige migratiebeleid, zet de top van GroenLinks-PvdA de deur op een kier voor een kansloze samenwerking met de VVD en NSC. Deze ontwikkelingen onderstrepen dat werkelijke oppositie begint bij de opbouw van een linkse tegenbeweging op straat.
29 april 2024

Als een grijsgedraaide plaat spuwt PVV-leider Geert Wilders wekelijks in de media zijn gal over de te ‘softe’ migratiestandpunten van BBB, NSC en VVD. De schrijnende positie van migranten in Nederland blijft daarmee het hete hangijzer in de kabinetsformatie. Het is maar de vraag of een daadwerkelijk een rechts-extreemrechts Wilders I komt. Terwijl een kabinet op zich laat wachten, blijven demissionaire politici op de achtergrond onverstoord hard rechts beleid voeren.

Gecreëerde crisis

Een lek van 23 april 2024 gaf een grimmig inkijkje in de inhoud van de formatiegesprekken. Onthuld werd dat ‘sommige’ formatiepartijen overwegen om een ‘migratiecrisis’ uit te roepen. De gedachte hierachter was dat internationale migratieverdragen zo genegeerd kunnen worden. Juridisch gezien kán dit echter helemaal niet, omdat het recht op asiel een fundamenteel recht is.

In werkelijkheid is er natuurlijk geen migratiecrisis, maar wel een humanitaire ramp in opvangcentra die de gevestigde politiek zelf creëerde. Terecht karakteriseerde VU-hoogleraar Galina Cornelisse Nederlands asielbeleid in NRC als ‘een mechanisme dat een permanente crisistoestand regelt én teweegbrengt’ en enkel de politieke agenda van PVV en VVD dient.

Ook mensen die werkzaam zijn in opvangcentra worden door Den Haag volledig aan hun lot overgelaten. Dit beeld werd in april geïllustreerd door het opstappen van Ter Apels interim-locatiemanager Johann Velkers. Velkers hekelde de onverschilligheid van de staat ten opzichte van de onveiligheid en extreme werkdruk in het azc: ‘Wat hier gebeurt is echt bizar. […] Hoe iedereen daarbij gewoon voorbijgaat aan de mensen in Ter Apel.’

Aanval op demonstratierecht

Ook op andere vlakken is politiek Den Haag voornemens mensenrechten verder aan te vallen. Er wordt al tijden verregaand getornd aan het demonstratierecht in Nederland: in 2023 werden bijvoorbeeld zes XR-demonstranten preventief gearresteerd, nog voordat een demonstratie zelfs maar had plaatsgevonden.

Voor rechts gaat dergelijk autoritarisme niet ver genoeg: in april liet het demissionaire kabinet weten een onderzoek te starten waarin het onder meer nagaat hoe andere landen met ‘ontwrichtende demonstraties’ omgaan. Zo noemde VVDKamerlid Ingrid Michon-Derkzen de Britse ‘Public Order Act’ als inspiratiebron in een reactie aan Nieuwsuur. Door deze wet kan de Britse staat acties van klimaatgroepen harder aanpakken en activisten straffen met ongelimiteerde boetes en hoge celstraffen.

De Tories drukten dit wetsvoorstel er doorheen door te beweren dat het de bevolking en bedrijven zou beschermen tegen ordeverstoringen. In Nederland slaan partijen als de VVD precies dezelfde taal uit om de weg te openen naar verdere illegalisering van politieke uitingen en de uitbreiding van politie- en overheidsbevoegdheden. Hierbij wordt het vizier niet alleen gericht op economisch impactvolle demonstraties, zoals vliegveldblokkades, maar bijvoorbeeld ook op pro-Palestina-demonstraties.

Herhaling van fouten

Ondertussen zijn de reacties van parlementair links op deze politieke ontwikkelingen schrijnend. Hoewel PvdA-leider Frans Timmermans in april 2024 beweerde niets na te laten ‘om te voorkomen dat Wilders in dit land aan de macht komt’, benadrukte hij tegelijkertijd ‘altijd parlementair’ te opereren. De opbouw van een sterk links op straat blijkt derhalve geen prioriteit.

Wat die parlementaire weg voor GroenLinks-PvdA wél inhoudt, is toenadering zoeken tot rechts. Op het gezamenlijke partijcongres van GroenLinks-PvdA liet Timmermans weten dat hij na het eventuele mislukken van een rechts-extreemrechtse formatiepoging openstaat voor een neoliberaal kabinet met onder meer VVD en NSC. Beide rechtse partijen werden voor de gelegenheid al omgedoopt tot ‘middenpartijen’. Deze liefde is niet wederzijds. Pieter Omtzigt schilderde GroenLinks-PvdA af als ‘heel moeilijke partner’ en zei dat onder meer het migratievraagstuk een groot obstakel vormt, daar waar Dilan Yeşilgöz een kabinet met Wilders wil ‘waarmaken’.

Perspectief

Terwijl de partijtop haar achterban dit soort kansloze ideeën voorschotelt, roeren kritische leden van GroenLinks-PvdA zich steeds meer. Zo werd in april het ledeninitiatief LinksBoven opgezet. Deze groep oriënteert zich in tegenstelling tot Timmermans c.s. wél expliciet op systeemkritiek en de opbouw van sociale bewegingen op straat.

Aan de vooravond van een extreemrechts kabinet staan er een aantal belangrijke protesten. Zo organiseert een brede coalitie Palestina-organisaties op 11 mei een demonstratie in Amsterdam in het kader van de voortdurende Nakba. Op vrijdag 31 mei organiseren klimaatorganisaties een groot protest op de Zuidas tegen de klimaatcrisis met de leus ‘mensen boven winst’. En op zaterdag 15 juni organiseert MiGreat een grote demonstratie in het kader van de Dag van de Vluchteling.

Het is belangrijk dat deze protesten zo groot mogelijk worden. Ze laten namelijk zien dat er een links bestaat dat niet neoliberaal is, maar juist antikapitalisme als uitgangspunt neemt. Dit verzet op straat zouden we moeten uitbouwen tegen nieuwe aanvallen van rechts. We zouden elkaar als links meer moeten opzoeken.

Met het Marxisme Festival in het weekend van 8 en 9 juni in Amsterdam hopen we als Internationale Socialisten een plek te bieden voor strategische discussie, systeemkritiek en revolutionaire politiek. Dit trefpunt voor activisten uit verschillende strijdterreinen biedt volop mogelijkheden om verder te discussiëren over strategische vraagstukken en het soort links dat we nodig hebben.

Kom naar:
1 mei in Paradiso: vier de dag van de arbeid

Op 1 mei organiseert Platform Stop Racisme & Fascisme samen met FNV Young & United en Paradiso een strijdbaar avondprogramma in het kader van de dag van de arbeid. Hiermee willen we stilstaan bij de traditie van 1 mei, de arbeidersstrijd van het moment vieren & samen vooruitblikken op het...