In gesprek met Joe Sacco over zijn nieuwe boek

Geplaatst door redactie socialisme.nu, maandag 15 februari 2010, 11:00

Striptekenaar Joe Sacco is bekend geworden met zijn graphic novels, zoals Onder Palestijnen. Tim Sanders en Patrick Ward interviewden hem naar aanleiding van zijn nieuwe boek Footnotes in Gaza. 'Ik denk niet dat mijn werk een of andere façade neerhaalt, maar het maakt wel deel uit van een grotere inspanning.'

Waarom heb je besloten om je nieuwe boek te maken?

Ik ging met de Amerikaanse journalist Chris Hedges naar Gaza, aan het begin van de tweede Intifada. We besloten ons te richten op één stad, Khan Yunis. Ik herinnerde me een verwijzing in een boek van Noam Chomsky naar een massamoord daar in 1956. Ik vertelde Chris over het incident en het leek ons een goed idee als hij er met oudere mensen over zou praten.

Het bleek een traumatisch incident. Volgens een VN-rapport waren er 275 mensen vermoord. Chris nam dit op in zijn artikel over Khan Yunis. Maar het historische stuk werd er uit gesneden door de redactie. Dat irriteerde me. Die historische stukken zijn de bouwstenen van de moderne catastrofe. Daarom besloot ik terug te gaan om het incident te onderzoeken.

Ik ontdekte dat ongeveer tien dagen later er nog een incident was in Rafah, waarbij 111 mensen werden gedood. Dat gebeurde tijdens de Suez-crisis, toen Israël Gaza bezet hield en Palestijnen aan controles onderwierp op zoek naar guerrillastrijders. Het boek kijkt in feite naar deze twee incidenten, om licht te werpen op een vergeten historische gebeurtenis. Het boek heet Footnotes in Gaza omdat er nauwelijks meer aandacht aan is besteed dan een voetnoot. Er is in het Engels niets over geschreven, behalve dan door Chomsky.

Zie je jezelf als een journalist of als een striptekenaar?

Ik zie mezelf vooral als een striptekenaar, maar als ik ergens ben, gedraag ik me duidelijk als een journalist, door vragen te stellen en opnames te maken van de gesprekken. Maar het verschil als je een tekenaar bent is dat je weet dat je een aantal van deze dingen moet tekenen, dus stel je ook visuele vragen als: zat het prikkeldraad nu hier of zat het daar? Die zaken zouden niet relevant zijn voor een schrijver.

Ik fotografeer puur ter referentie – het zijn op zichzelf geen interessante foto’s. Het is meer iets van: dit merk auto zie ik overal, daar kan ik beter een paar foto’s van nemen. Ik ging naar het archief van het United Nations Relief and Work Agency in Gaza-stad om foto’s van de kampen in 1956 te krijgen.

Hoe reageren geïnterviewden als je vertelt dat je striptekenaar bent?

Eerst durfde ik het niet goed te zeggen, omdat ik nog niet helemaal zeker van mijn zaak was. Maar op mijn laatste reizen nam ik een exemplaar van mijn boek Onder Palestijnen mee om oudere mensen te laten zien wat ik doe. Opvallend genoeg schrikte dat ze niet af. Ze herkenden zich vaak in de afgebeelde situaties, dus eigenlijk werkte het in mijn voordeel.



Heb je op een moment besloten om tekenaar te worden in plaats van journalist?

Ik heb journalistiek gestudeerd, maar kon geen baan vinden. De banen die ik kreeg waren bij bladen waar je te horen kreeg: ‘Die vent heeft geadverteerd. Misschien kun je een verhaal over hem schrijven.’ Dat was niet mijn idee van journalistiek. Toen besloot ik mijn energie te steken in het tekenen, omdat ik dat als kind al deed. Het was meer om mezelf te kunnen uiten.

Beschouw je jezelf als deel van een striptraditie?

Ik werd beïnvloed door het stripblad Mad, met tekenaars als William Elder die van die manische scenes had waar de voorgrond zich bijna verloor in de achtergrond. Er gebeurde dingen in de achtergrond die je afleidden van de voorgrond. Wie kan zeggen waar hij dat vandaan haalde? Hij zou beïnvloed kunnen zijn door een aantal van de vroege tekenaars maar verder zou ik het niet weten. Je absorbeert dingen, of je het beseft of niet.

Ik kan eigenlijk moeilijk iets bedenken dat beter is dan strips, als je jezelf wil uiten. Als ik bijvoorbeeld denk aan een filmdocumentaire dan is het heel moeilijk om een persoonlijke visie er in te krijgen. In de begintijd – 15 tot 20 jaar geleden toen ik Onder Palestijnen maakte – waren strips zo onopvallend dat niemand er iets van verwachtte. Je kon echt doen wat je wilde zonder enige kritiek omdat het niemand iets kon schelen. Dat is op een bepaalde manier een voordeel omdat je gewoon neerzet wat je wilt doen, zonder enige inbreng van buitenaf. Nu is er veel meer aandacht voor strips, maar vroeger kocht gewoon niemand die rotdingen.

Zie je bij je boeken eerst het beeld voor je, of heb je eerst de tekst?

Ik zie mezelf als een schrijver in het lichaam van een tekenaar. Tekst is echt essentieel. Ik zie liever een slecht getekende strip met goede tekst dan andersom. Ik weet nooit hoe lang het gaat duren. Schrijven is voor mij een reis met onbekende bestemming. Het kan zes weken duren, maar ook drie maanden.

Wat vind je van mainstream strips?

Ik denk dat The Simpsons zeer subversief is geweest. Dat is een goede zaak. Soms kun je met strips iets anders doen dan je met echte acteurs zou kunnen doen. Ik denk niet dat Bart Simpson in een andere context had kunnen bestaan. Ik heb ze echt zien inhakken op vooral de traditionele gezinsnormen van de middenklasse.

FootInGaza Jouw strips lijken veel op documentaires.

Documentaires hebben hun eigen voordelen en hun eigen kracht. In strips kun je naadloos overgaan op het verleden. In het boek zie je scènes uit de jaren vijftig. Maar in een documentaire ziet het er altijd nep uit als ze acteurs gebruiken om een scène uit het verleden na te spelen. Ze hebben er ook nooit het budget voor, dus dan zie je een documentaire over de kruistochten met vijf ridders te paard in de woestijn. Met strips ben je als een filmmaker: je kunt blijven doorgaan met het huren van figuranten, kledingontwerpers en dergelijke.

Wist je precies wat je wilde gaan zeggen toen je een project als Onder Palestijnen begon?

Al voordat ik daar kwam wist ik dat ik behoorlijk ontsteld was over het hele concept van de bezetting – maar om op dat punt aan te komen was een lange tocht. Ik kwam uit de traditie van autobiografische strips. Sommige van mijn eerdere strips, in een serie genaamd Yahoo, waren typisch Amerikaanse autobiografieën.

Toen ik naar de Palestijnse gebieden begon te reizen dacht ik alleen strips te gaan maken over mijn ervaringen daar. Omdat ik was opgeleid als journalist dacht ik dat ik ging praten met mensen en dat dan zou gebruiken voor mijn strips. Ik had van tevoren geen concept van hoe strips en journalistiek op die manier zouden werken – het was erg organisch.

Heb je nog enig vertrouwen in het vredesproces?

Mijn hoop is sterk afgenomen. De Amerikaanse politiek en de Israëlische politiek zijn op een vreemde, incestueuze manier vermengd geraakt. Het is bijna alsof er geen scheiding tussen de Amerikaanse politiek en de Israëlische politiek meer bestaat.

Het ziet er naar uit dat Netanyahu heeft besloten om het hard tegen hard te spelen met Barack Obama. Obama is een slimme man, die het waarschijnlijk goed bedoelt, maar hij is ook een politicus, iemand die compromissen sluit. Ik heb niet veel hoop dat hij echt veel druk op de Israëli’s gaat uitoefenen. Als puntje bij paaltje komt, zorgt Obama vooral voor Obama.

Kun je dingen veranderen met een strip?

Zo kijk ik niet echt naar mijn werk. Ik weet dat er mensen zijn die na het lezen van mijn werk zodanig geïnteresseerd zijn geraakt dat ze er zelf naartoe zijn gegaan. Ik denk niet dat mijn werk een of andere façade neerhaalt, maar het maakt wel deel uit van een grotere inspanning. Of die zal slagen, kan ik niet zeggen. Veel dingen doe je omdat je voelt dat je ze moet doen, of het nu effect heeft of niet, of je nu een molecuul verschuift of een berg. Je moet het doen omdat je ervan overtuigd bent.

Footnotes in Gaza is uitgegeven door Jonathan Cape. Er is nog geen Nederlandse vertaling verschenen. Onder Palestijnen is uitgegeven door uitgeverij Xtra. Dit is een ingekorte versie van een interview dat verscheen eerder in Socialist Review (december 2009).

Tags: , , , .

overig nieuws:

⇒ oudere artikelen

bij dit artikel:

pagina afdrukken

 

zoeken:

agenda:

⇒ meer data

nu te koop:

One Solution Revolution

One Solution Revolution! Bestel hier voor maar: los € 2,- / per post € 3,-!

schrijf je in voor onze nieuwsbrief:

* = verplicht veld

actuele thema's:

⇒ meer thema's

meer nieuws in de socialist van mei:

De Socialist van mei is uit! Drie maanden op proef voor maar € 3,-!

socialisme.nu - internationale socialisten - colofon
op de inhoud van deze website is een creative commons-licentie [by-nc-sa] van toepassing. cms: wordpress