Salome_home_NL

Strauss’ Salomé: girlpower of griezelopera?

Geplaatst door redactie socialisme.nu, woensdag 25 november 2009, 14:55

Richard Strauss (1864 –1949) was een uitzonderlijke en invloedrijke Duitse componist uit de late Romantiek. Zijn werk shockeerde velen in zijn tijd. Een aantal prachtige orkestliederen, zoals Vier letzte Lieder en vele symfonische gedichten zijn van zijn hand. Hij is echter vooral bekend als operacomponist. Zijn Salomé uit 1905 is op dit moment te zien.

Door Dirk van Miert

Strauss' eerste twee werken flopten omdat het deftige publiek aan het einde van de negentiende eeuw ze te obsceen vond. Strauss’ eerste succesopera was Salomé. Alhoewel het stuk in Duitsland een doorslaand succes was, kwam het in de VS tot niet meer dan één voorstelling. Hier werd zo verontwaardigd gereageerd dat de in Amerika geplande serie werd afgebroken. Strauss had als basis voor zijn opera het gelijknamige stuk van Oscar Wilde genomen, de socialistisch geïnspireerde Engelse auteur die wegens homoseksualiteit in de gevangenis had gezeten.

Het stuk gaat feitelijk over de incestueuze liefde van koning Herodes voor zijn nog minderjarige stiefdochter Salomé. Zij maakt van die lustgevoelens op gruwelijke wijze misbruik, door als prijs voor een exhibitionistische dans het hoofd te eisen van Jokanaän (Johannes de Doper). Jokanaän had haar liefde afgewezen en zij zinde op wraak. Dat een jonge prinses haar lichaam ‘verkoopt’ aan de mannelijke machthebber, om wraak te nemen op een arme profeet en vervolgens in een tien minuten durende aria knuffelend met het afgehakte hoofd over het podium heen en weer loopt, om aan het einde zelf eveneens geëxecuteerd te worden, ging velen te ver.

Ook beviel het maar matig dat Strauss zijn muziek soms doelbewust vals liet klinken (dissonantie), om het verhaal kracht bij te zetten. Maar die dissonantie werkt juist erg goed, en Salomé is ook te beschouwen als een jonge vrouw die kiest voor haar eigen genot in de liefde en die op wanhopige manier rebelleert tegen de mannen die haar in hun macht hebben.

Eenzelfde dubbelzinnigheid, van een problematischer slag, is later te zien in Strauss’ eigen leven. In de jaren dertig nam Strauss geen duidelijke stelling tegen de nazi’s. Goebbels benoemde hem tot hoofd van de Reichsmusikkamer, maar hij werd ontslagen toen hij weigerde een opera in te trekken die gebaseerd was op een verhaal van zijn joodse vriend Stefan Zweig. Tijdens de oorlog wist Strauss zijn joodse schoondochter te beschermen door zijn connecties, maar die connecties kon hij alleen onderhouden omdat hij machtige nazi’s te vriend hield.

Toch kan je uit zijn muziek opmaken dat hij niet warm liep voor het fascisme. Zijn opera Friedenstag uit 1938 kan men bijvoorbeeld zien als een pacifistische kritiek op het nazisme, gewaagd voor iemand in zijn positie. Strauss was geen socialist, zoveel is duidelijk, en zijn positie is terecht omstreden gebleven. Maar hij was wel een onafhankelijke kunstenaar die het culturele establishment soms behoorlijk tegen de haren in streek. Salomé is wat dat betreft zijn meest indrukwekkende opera.

Het stuk is nog te zien op woensdag 25 en zaterdag 28 november, en dinsdag 1 en zaterdag 5 december in de Stopera in Amsterdam. Zie de site van de Nederlandse Opera voor meer informatie en een trailer.

Tags: , , , , .

overig nieuws:

⇒ oudere artikelen

bij dit artikel:

toevoegen op facebook
 

zoeken:

agenda:

⇒ meer data

nu te koop:

Zeg NEE tegen de PVV

Zeg NEE tegen de PVV! Bestel hier voor maar: los € 2,- / per post € 3,-!

schrijf je in voor onze nieuwsbrief:

actuele thema's:

⇒ meer thema's

meer nieuws in de socialist van maart:

De Socialist van maart is uit! Drie maanden op proef voor maar € 2,50!

socialisme.nu - internationale socialisten - colofon
op de inhoud van deze website is een creative commons-licentie [by-nc-sa] van toepassing. cms: wordpress