Honderd jaar geleden: Irans eerste revolutie

Geplaatst door redactie socialisme.nu, zondag 1 oktober 2006, 12:30

Dit jaar markeert de honderdste verjaardag van de eerste moderne revolutie van het Midden-Oosten. Peyman Jafari kijkt terug naar de Constitutionele Revolutie van Iran die zich keerde tegen de dictatuur van de sjah en de buitenlandse overheersing.

‘Het is het werk van de Engelsen!’, is in Iran nog steeds een grap die de ronde doet als er iets op onduidelijke wijze fout gaat. Dit verwijst naar de Engelse officieren en ambtenaren die met complotten, omkoping en spionage een eeuw geleden hun invloed in Iran uitbreidden. Achter de grap schuilt echter de traumatische ervaring van de ontmoeting met westerse machten.

De ontmoeting was niet traumatisch door gebrek aan respect van de Iraniërs voor de ‘westerse cultuur’. In de eerste helft van de negentiende eeuw reisden veel Europeanen door Iran. Ze bezochten vrijelijk moskeeën en religieuze ceremonies. In de tweede helft van de negentiende eeuw begon deze houding te veranderen. De reden was de imperialistische expansie via militaire en economische macht. Vanaf 1800 veroverde Rusland vanuit het noorden een aantal provincies. In het zuiden vielen de Britten binnen. De Iraanse heersers deden concessies omdat ze zelf door steun van de buitenlandse troepen aan de macht konden blijven.

Wat vooral kwaad bloed zette waren de handelsconcessies. Goedkope Engelse producten zoals textiel ruïneerden de Iraanse markt. De woede kwam tot uitbarsting toen de sjah in 1890 alle rechten voor de productie, verkoop en handel van tabak aan een Engels bedrijf gaf. Dit leidde tot massale protesten die de sjah dwongen het verdrag in te trekken. Zowel moslims als christenen en joden deden mee. De beweging verenigde ook de religieuze leiders, de handelaren, handwerkslieden en intellectuelen. Deze eerste massabeweging van Iran vormde in wezen de generale repetitie voor de Constitutionele Revolutie.

De imperialistische expansie had de lokale handelaren en kleine producenten in Iran tot een nationale klasse gesmeed.Een kleine groep die profiteerde van de handel met de Engelsen begon zich tot de moderne bourgeoisie te ontwikkelen.

In diezelfde periode begon zich op kleine schaal ook de Iraanse arbeidersklasse te vormen, vooral doordat duizenden Iraniërs in de olie-industrie in het Russische Azerbeidzjan gingen werken. Contact met het buitenland had ook een ander effect. Moderne ideeën over vrijheid, liberalisme en socialisme begonnen een nieuwe generatie intellectuelen te inspireren. Moslimintellectuelen als Al-Afghani probeerden de beste elementen van westerse stromingen te combineren met de islam en riepen op tot verzet.

Dat verzet groeide in december 1905 uit tot de Constitutionele Revolutie. Aanleiding was de economische crisis, waardoor de prijzen enorm stegen. Ook vanuit het buitenland kwam er inspiratie. De tsaar verloor de oorlog tegen Japan. Dat maakte velen duidelijk dat het mogelijk was voor een Aziatisch land om van een sterk Europees land te winnen. Russische arbeiders en boeren kwamen in 1905 in opstand tegen de tsaar. De belangrijkste eisen waren de instelling van een volksparlement, een grondwet die de rechten van de burgers zou vastleggen en een einde aan buitenlandse overheersing. Na drie rondes van protesten werd de sjah in augustus 1906 gedwongen om een parlement in te stellen. Tegelijk vormden zich in het hele land honderden raden (anjomans) die mensen van een beroepsgroep of regio bij elkaar brachten om politieke eisen te formuleren en de revolutie te verdedigen.

Vrouwen begonnen voor het eerst een rol te spelen op het politieke terrein. ‘De geest van verzet tegen onderdrukking en alle autoriteit verspreidt zich door het land’, schreef de Britse gezant in Iran. Tientallen kranten werden uitgegeven. En voor het eerst begonnen revolutionair-socialistische ideeën op grote schaal aanhang te winnen.

Maar ondertussen zaten de Russen en Engelsen niet stil. In augustus 1907 tekenden ze een verdrag waarin ze Iran in drie regio’s verdeelden: het noorden voor Rusland, het zuiden voor Engeland en het midden onder het bestuur van de Iraanse regering. Samen met de sjah begonnen ze met het aanwakkeren van strijd tussen verschillende stammen, het bewapenen van reactionaire groepen en het organiseren van staatsgrepen.

Gematigde constitutionalisten probeerden de Engelsen te paaien door een grootgrondbezitter die banden had met de sjah aan het hoofd van de regering te stellen. De druk van buitenlandse invasie en de slappe knieën van de leiders van de revolutie leidden uiteindelijk in 1911 tot herstel van de oude orde. Maar door de revolutie werden de droom om vrij te zijn van dictators, de strijd tegen buitenlandse overheersing en de strijd tegen uitbuiting voor altijd met elkaar verbonden.

Tags: , .

overig nieuws:

⇒ oudere artikelen

bij dit artikel:

pagina afdrukken

 

zoeken:

agenda:

⇒ meer data

nu te koop:

One Solution Revolution

One Solution Revolution! Bestel hier voor maar: los € 2,- / per post € 3,-!

schrijf je in voor onze nieuwsbrief:

* = verplicht veld

actuele thema's:

⇒ meer thema's

meer nieuws in de socialist van februari:

De Socialist van februari is uit! Drie maanden op proef voor maar € 3,-!

socialisme.nu - internationale socialisten - colofon
op de inhoud van deze website is een creative commons-licentie [by-nc-sa] van toepassing. cms: wordpress